“Badanie zjawiska integracji obywateli państw trzecich w zakresie dostępu do publicznej opieki medycznej”

Zarys problemu

Polityka integracyjna w Polsce budowana jest w oparciu o m.in. aspekty prawne w zakresie ochrony zdrowia cudzoziemców.

Wszyscy cudzoziemcy zatrudnieni w Polsce podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, czyli co miesiąc z ich pensji odprowadza się składkę do NFZ. Z tego tytułu przysługuje im prawo do bezpłatnego korzystania z opieki medycznej w Polsce. Po dokonaniu odpowiedniej rejestracji w NFZ ze świadczeń zdrowotnych przysługujących osobie ubezpieczonej mogą korzystać także członkowie najbliższej rodziny ( jeśli nie są ubezpieczeni z innego tytułu). Członkami najbliższej rodziny są dziecko (dziecko własne, dziecko małżonka, dziecko adoptowane, wnuk, dziecko, którego ubezpieczony jest prawnym opiekunem albo rodzicem zastępczym) – do ukończenia przez nie 18. roku życia lub jeśli kontynuuje naukę do 26. roku życia, jeśli zaś dziecko posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności – bez ograniczenia wieku, małżonek, rodzice, dziadkowie – jeśli pozostają z ubezpieczonym we wspólnym gospodarstwie domowym.

Cudzoziemiec może korzystać z opieki zdrowotnej również odpłatnie. Jeśli osoba taka wykupi polisę ubezpieczeniową w prywatnej firmie, to firma ta płaci za korzystanie z opieki zdrowotnej przez cudzoziemca.

Cudzoziemiec, który przyjeżdża do Polski na podstawie wizy krajowej, musi posiadać dokument potwierdzający objęcie go ubezpieczeniem zdrowotnym lub dokument podróżnego ubezpieczenia zdrowotnego ważnego przez okres planowanego pobytu w Polsce, pokrywającego wydatki związane z leczeniem w Polsce, ewentualnym pobytem w szpitalu, powrotem do kraju pochodzenia z powodów zdrowotnych lub śmiercią.

Obywatele takich Państw trzecich jak Albania, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra, Macedonia, Rosja, Serbia i Tunezja mają prawo do korzystania bezpłatnie tylko z niektórych świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na podstawie umów zawartych pomiędzy krajem ich pochodzenia a Polską. Umowy te zazwyczaj dotyczą określonych świadczeń lub określonych grup cudzoziemców. Obywatele Rosji którzy przebywają w Polsce czasowo mają prawo do bezpłatnych świadczeń zdrowotnych w razie nagłych zachorowań i nieszczęśliwych wypadków, do czasu kiedy stan pacjenta pozwoli na transport do jego kraju pochodzenia.

Przepisy zakazujące dyskryminacji w dostępie do ochrony zdrowia zawarte są m.in. w Ustawie antydyskryminacyjnej, która obowiązuje w Polsce od 1 stycznia 2011 r. Zgodnie z art. 4 pkt 4 c ustawę stosuje się w zakresie dostępu i korzystania z opieki zdrowotnej. Niestety ustawa ta wprowadza zaledwie trzy przesłanki, z powodu których zakazuje się nierównego traktowania osób fizycznych w zakresie opieki zdrowotnej, tj. rasę, pochodzenie etniczne lub narodowość. Zakaz nierównego traktowania w dostępie i korzystaniu z opieki zdrowotnej oznacza, że przepisy prawa i praktyka ich stosowania nie mogą wprowadzać dla jednostek żadnych nieuzasadnionych ograniczeń w dostępie do ochrony zdrowia. Zakaz wynikający z przepisów Ustawy antydyskryminacyjnej dotyczy zarówno publicznych jak i prywatnych placówek służby zdrowia.

Ustawa antydyskryminacyjna przewiduje m.in. formy dyskryminacji bezpośredniej i pośredniej.

Dyskryminacja bezpośrednia – osoba fizyczna ze względu na rasę, pochodzenia etniczne i narodowość jest traktowana mniej korzystnie niż jest, była lub mogłaby być traktowana inna osoba w porównywalnej sytuacji.

Dyskryminacja pośrednia – to sytuacja, w której dla osoby fizycznej ze względu na rasę, pochodzenie etniczne i narodowość, na skutek pozornie neutralnego postanowienia, zastosowanego kryterium lub podjętego działania występują lub mogłyby wystąpić niekorzystne dysproporcje lub szczególnie niekorzystna dla niej sytuacja, chyba że postanowienie, kryterium lub działanie jest obiektywnie uzasadnione ze względu na zgodny z prawem cel, który ma być osiągnięty, a środki służące osiągnięciu tego celu są właściwe i konieczne.

Ochrona zdrowia to ważny element polityki migracyjnej wypracowanej przez UE. Obecnie nie jest zbadane zjawisko dyskryminacji cudzoziemców uprawnionych do otrzymania bezpłatnej pomocy medycznej. Nie zbadano barier na jakie napotykają podczas korzystania z publicznej służby zdrowia w Polsce. Doniesienia o nieprawidłowym traktowaniu cudzoziemców pojawiają się w mediach, bezpośrednich relacjach cudzoziemców czy relacjach NGO. Cudzoziemcy mają trudność w dochodzeniu swoich praw, dlatego też Fundacja wraz ze Stowarzyszeniem Wolnego Słowa zamierzają zbadać to zjawisko i dostarczyć narzędzia badawczego do kontynuowania takich badań w przyszłości. Podstawą bowiem do wprowadzenia polityki niwelowania barier w dostępie do służby zdrowia przez cudzoziemców jest wiedza na temat aktualnych zjawisk i mechanizmów które stanowią barierę dla cudzoziemców do korzystania z opieki zdrowotnej.

Wielu badaczy do tej pory podawało ogólnie informację, że w Europie środkowo wschodniej występuje ukryta dyskryminacja w zakresie dostępu legalnie przebywających cudzoziemców do opieki medycznej rozróżniając m.in. bariery kulturowe, psychologiczne, prawne (nieprecyzyjne przepisy prawne). Nie podaje jednak rozmiarów tego zjawiska. Dlatego Fundacja Edukacji i Przedsiębiorczości wraz ze Stowarzyszeniem Wolnego Słowa w ramach projektu przeprowadzą badanie potencjalnych barier w dostępie do usług medycznych cudzoziemców na terenie Polski i przejawów dyskryminacji.

Projekt współfinansowany ze Europejskiego Funduszu na rzecz Integracji Obywateli Państw Trzecich oraz z budżetu państwa.

Projekt realizowany jest przez Fundację Edukacji i Przedsiębiorczości w partnerstwie ze Stowarzyszeniem Wolnego Słowa.

Kontakt mailowy:

ieu@fep.org.pl sws@sws.org.pl; www.fep.org.pl www.sws.org.pl

Projekt i realizacja strony - Jerzy Zgorzelski